نمایشگاه Pirouette در موزه مدرن نیویورک از ۲۶ ژانویه تا ۱۵ نوامبر ۲۰۲۵ در طبقه سوم موزه، در بخش گالریهای Philip Johnson برگزار میشه. این نمایشگاه، با چیدمان پائولا آنتونلی و مایا الرکمن، بهجای روایت خطی تاریخ طراحی، رفته سراغ «لحظههای چرخش» تاریخ طراحی. این لحظهها اون نقاطی هستن که طراحی مسیر تفکر و رفتار خودش رو هم عوض کرده.
موزه هنر مدرن (MoMA) در توضیحات رسمی نمایشگاه نوشته: «Pirouette مجموعهایه از طراحیهایی که شیوه درک ما از جهان رو تغییر دادن».
در این مقاله، قدمبهقدم سراغ چند اثر شاخص این نمایشگاه میریم، زمینه تاریخی و فکریشون رو مرور میکنیم و تحلیل میکنیم چرا در نمایشگاه Pirouette حضور دارن.
ایده و ساختار اصلی نمایشگاه
ایده مرکزی نمایشگاه اینه که طراحی رو بهعنوان «عامل تغییر» بازخوانی کنه. کلمه Pirouette در زبان رقص باله به معنای چرخش ناگهانی و دقیق روی یک پاست. کیوریتورهای این رویداد در انتخاب آثار، سراغ لحظههایی رفتن که توی اونها طراحی خودش مسیر معمول رو کنار گذاشته، جهت تازهای انتخاب کرده و با اون مسیر تازه، رفتارهای اجتماعی رو دگرگون کرده.
پائولا آنتونلی و مایا الرکمن در بیانیه کیوریتوری نمایشگاه توضیح میدن که این پروژه تلاشیه برای تعریف تاریخ طراحی از راه برجستهکردن نقاطی که در اونها طراحی تونسته رفتار اجتماعی، فرهنگ عمومی یا رابطه ما با فناوری رو متحول کنه. ساختار نمایشگاه به همین دلیل خطی یا دورهبندیشده نیست. کیوریتورها بهجای اینکه نمایشگاه رو از دهه ۱۹۳۰ شروع کنن و مرحلهبهمرحله به امروز برسونن، آثار دهههای مختلف رو کنار هم چیدن تا چیدمان تضادها و پیوستگیها رو بهتر نشون بده. هدف اینه که ذهن مخاطب متوجه بشه اهمیت طراحی به «میزان پیچیدگی» یا «تکنولوژی پیشرفته» بستگی نداره، بلکه بیشتر به اون نقاطی برمیگرده که طراحی تونسته یک تغییر رفتاری یا فرهنگی بسازه.
تجربه بازدید
یکی از نوآوریهای این نمایشگاه، انضمام وسیعش از اشیاء و پروژههاست: از طراحی صنعتی (مثل خودکار بیک یا قهوهجوش موکا اکسپرس) تا گرافیک هویتی سازمانی (مثل لوگوی «وُرم» ناسا)، از ابزارهای فناوری (مثل Macintosh 128K یا واکمن سونی) تا طراحیهای فرهنگی-اجتماعی (مثل «Accessible Icon» یا کیف تِلفار). این چیدمان بیانگر این حقیقته که این «Turning Point» یا نقطه چرخشی که ازش صحبت میشه، در هر سطحی ممکنه اتفاق بیفته.
توضیحات رسمی موزه تأکید میکنن که این نمایشگاه میخواد «طراحی رو به چشم یک فرآیند اجتماعی» نشون بده.
یعنی هر طراحی نشانهایه از اینکه جامعه در اون لحظه چه نیازی داشته، چه محدودیتهایی وجود داشته و طراح چطور تونسته با خلاقیت و انتخاب درست، یک مسیر تازه باز کنه. برای همین، نمایشگاه به جای اینکه صرفا آثار نمادین رو کنار هم بذاره، روی روایت این تغییرها تمرکز کرده. هر برچسب روی ویترینها داستانی از زمینه تاریخی و تأثیر اجتماعی کار میگه؛ داستانی که به بازدیدکننده کمک میکنه فراتر از فرم «چرایی» و «چگونگی» طراحی رو درک کنه.
طراحان نمایشگاه ساختار فضا رو طوری چیدن که بازدیدکننده حین حرکت در سالنها، احساس میکنه داره یک سفر فکری رو طی میکنه.
ابتدا با اشیاء آشنا و ساده مواجه میشید؛ چیزهایی که احتمالاً همه در زندگی روزمره باهاش روبهرو شدین. اما بهمرور، وقتی به بخشهای بعدی میرسید، با پروژههایی روبهرو میشید که انتزاعیتر یا مفهومیترن؛ بخشهایی با گرافیک اقلیمی، نقشههای دادهمحور، یا بازطراحی نمادهای اجتماعی.
همچنین بخوانید: درخشش طراحی روشنایی (Lighting Design) در فستیوال دیزاین لندن ۲۰۲۵
آثار شاخص نمایشگاه Pirouette در موزه مدرن نیویورک
ایموجیها (Shigetaka Kurita, 1999)
در بخش میانی نمایشگاه Pirouette در موزه مدرن نیویورک، ویترینی وجود داره که در نگاه اول شاید ساده و حتی کودکانه بهنظر برسه. مجموعهای از ۱۷۶ تصویر کوچک ۱۲×۱۲ پیکسلی، روی زمینهای سفید. برچسب زیر ویترین همهچیز رو روشن میکنه:
Shigetaka Kurita — NTT DoCoMo i-mode Emoji Set (1999)
اواخر دهه ۹۰ میلادی، تلفنهای همراه هنوز نمایشگرهایی تکرنگ و محدود داشتن. در ژاپن، شرکت NTT DoCoMo در حال توسعه پلتفرمی به نام i-mode بود؛ سیستمی برای ارسال پیام و دسترسی به اینترنت روی موبایل. پیامکها کوتاه بودن و نداشتن لحن یا احساس، باعث سوءتفاهمهای زیادی میشد.
شِگِتاکا کوریتا، طراح ۲۵ سالهٔ تیم، دنبال راهی بود تا کاربران بتونن با نشانههای دیداری ساده، احساس یا منظورشون رو منتقل کنن. اون با الهام از نقشههای هواشناسی، علائم شهری، تابلوهای راهنما و کاراکترهای مانگا، مجموعهای از پیکتوگرام طراحی کرد که هم سبک بودن، هم قابل نمایش در صفحههای کوچک.
هر نشانه فقط چند پیکسل داشت: خورشید، ابر، قلب، لبخند، تلفن، قطار، تقویم، ساعت و… . اما همین مجموعه کوچک، مشکل بزرگ اضافه کردن «احساس» به متن دیجیتال رو تا حد زیادی حل کرد.
بهگزارش MoMA، وقتی این مجموعه در سال ۲۰۱۶ وارد مجموعه دائمی موزه شد، آنتونلی در توضیحش نوشت:
«ایموجیها اولین واژگان جهانی طراحیشده هستن؛ زبانی دیداری که از ترکیب فناوری و فرهنگ، یک روش تازه برای ارتباط ساخت.»
پستایت (Post-it, 1980)
در بخش ابتدایی نمایشگاه Pirouette در موزه مدرن نیویورک، یکی از آشناترین اشیاء دنیا رو با سادگی تمام روی دیوار میبینیم. یک برگ پستایت زردرنگ (از همین کاغذهای چسبدار)، کنار برچسب کوچکی که روش نوشته:
Post-it Note — ۳M, Art Fry & Spencer Silver, 1980
ماجرا از سال ۱۹۶۸ شروع شد؛ وقتی اسپنسر سیلور، شیمیدان شرکت ۳M، داشت دنبال چسب قویتری برای کاربردهای صنعتی میگشت. ولی بهجاش به چسبی رسید که اصلا خوب نمیچسبید. در اصل، اونقدر ضعیف بود که بعد از هر بار استفاده، بدون آسیب جدا میشد. این خروجی پروژهای بود که در نگاه هیئت مدیره، یه شکست بهوضوح فنی بود.
تا چند سال بعد هیچکس کاری به کار اون چسب شکستخورده نداشت. اما درست در همون دوران، گروه کر کلیسا به یک بحران جدی در نشونهگذاری دفتر سرودهاش برخورد و شجاعانه اما با سختی زیاد سعی کرد جلوی افتادن برگهها از دفتر سرود رو بگیره. تا اینکه آرت فرای، مهندس شرکت و (در عین حال!) خواننده گروه کر کلیسا، به ایده جدیدی رسید. فکر کرد اگه یه برگه باشه که بشه چسبوندش، ولی راحت هم جداش کرد چی؟ همون لحظه یاد چسب بیفایدهی سیلور افتاد.
این دو ایده با هم ترکیب شدن و بههمین ترتیب نسخه اولیه پستایت رو ساختن. اول بهصورت محدود درون شرکت پخش شد، بعد با بازخورد مثبت، در سال ۱۹۸۰ بهطور رسمی به بازار اومد.
مکینتاش (Macintosh 128K, 1984)
توی راهروی طراحی دیجیتال در نمایشگاه Pirouette در موزه مدرن نیویورک، یک ویترین خاکستری هست با یک دستگاه آشنا. مکینتاش ۱۲۸ کیلوبایتی، اولین کامپیوتر شخصی تجاری جهان که رابط گرافیکی (GUI) داشت. کنار مکینتاش، برچسبی هست که روش نوشته:
Apple Macintosh 128K — Apple Computer Inc., Designed by Jerry Manock & team, 1984
مکینتاش اینجا حضور داره چون بهگفته موزه، مکینتاش همون لحظهایه که طراحی تجربه کاربر وارد زبان دیجیتال شد.
قبل از مکینتاش، کار با رایانه شبیه نوشتن دستورات توی ترمینال بود. نیاز به آشنایی با زبان ماشین، دستورات متنی، کدهای خط فرمان…
در واقع، کاربر کسی بود که باید زبان کامپیوتر رو بلد باشه، نه برعکس. اما در اوایل دهه ۸۰، اپل با مکینتاش ۱۲۸K، همین روند رو زیر و رو کرد. سیستمعامل مکینتاش به جای دستور نوشتن، از رابط گرافیکی کاربر (GUI) استفاده میکرد. یعنی در این سیستم، کاربر میتونست با کلیک روی آیکونها، منوها و پنجرهها با سیستم ارتباط بگیره.
اگرچه این رابط بهشدت متاثر از تحقیقات مرکز Xerox PARC بود، اما اپل کمپانیای بود که برای اولینبار تونست این تجربه رو به بازار عمومی بیاره. آگهی تبلیغاتی معروف ۱۹۸۴ (کارگردانیشده توسط ریدلی اسکات) هم این تغییر رو برجسته کرد: «سال ۱۹۸۴ مثل ۱۹۸۴ (رمان اورول) نخواهد بود.»
Warming Stripe / نوارهای گرمایش زمین (Ed Hawkins, 2018)
در بخش پایانی مسیر نمایشگاه Pirouette در موزه مدرن نیویورک، بازدیدکننده کمکم از اشیای روزمره فاصله میگیره و وارد پروژههای مفهومیتر میشه؛ اونجا با اثری روبهرو میشه که نه متن داره، نه عنوان، نه نشانهای از برند یا فرم آشنا.
فقط یه ردیف از نوارهای عمودی باریک با طیف رنگی آبی تا قرمز.
روی برچسب کنار اثر نوشتن:
Warming Stripes — Ed Hawkins, 2018
اد هاوکینز، اقلیمشناس دانشگاه ردینگ انگلستان، در سال ۲۰۱۸ دنبال روشی بود که دادههای افزایش دمای جهانی طی ۱۰۰ تا ۱۵۰ سال رو برای مخاطب عمومی قابل فهم کنه.
تا اون موقع، گرافهای اقلیمی همیشه پر از عدد، منحنی، خطچین و جدول بودن. این نمود و ابزارها علمی بودن اما برای مردم عادی قابلخوندن نبودن. هاوکینز بهجای تکرار این الگو، رفت سراغ الگوی «شکل محض»، فقط با استفاده از رنگ.
هر نوار عمودی، نماینده یک ساله. روند زمانی از چپ به راسته. رنگ آبی یعنی سالهای سردتر از میانگین، قرمز یعنی گرمتر. هیچ عددی درج نشده، ما فقط روند بصری تغییرات رو میبینیم.
Accessible Icon / آیکون دسترسیپذیر (Sara Hendren & Brian Glenney, 2010)
در بخش طراحی اجتماعی نمایشگاه Pirouette در موزه مدرن نیویورک، بهجای یک اثر واحد، چند نسخه از یک نماد رو کنار هم میبینیم.
اون نماد هم نماد آدمی نشسته روی ویلچره.
اما تفاوتها واضحان. نسخه اول، همون پیکتوگرام کلاسیکیه که سالهاست همهجای دنیا میبینیم: بدنی ثابت، دست و پا بدون حرکت، با چرخ ساده. در نسخه بعدی، بدن به جلو خم شده، دست رو به جلو در حرکته، با چرخهایی واضحتر و بزرگتر.
روی برچسب نوشته:
Accessible Icon — Sara Hendren & Brian Glenney, 2010
سال ۲۰۱۰، سارا هندرن (طراح و نویسنده) و برایان گلنی (فیلسوف و اسکیتباز سابق!) تصمیم گرفتن با بازطراحی پیکتوگرام معروف «معلولیت»، به تصویری که این نماد از آدمها ارائه میداد واکنش نشون بدن.
نماد رسمی، که متعلق به دههٔ ۱۹۶۰ بود، آدمی نشسته، ساکن و منفعل رو نشون میداد. در حالی که همهمون میدونیم که این بازنمایی منصفانه و حقیقی نیست. تجربه بسیاری از افراد دارای معلولیت کاملا برعکسه. بسیاری از افراد داری معلولیت افرادی فعال، در حرکت و مشارکتجو هستن.
هندرن و گلنی یه نسخهٔ جایگزین ساختن و بهجای لابیکردن قانونی، بهصورت فعالانه با برچسبهای نیمهشفاف این نماد جدید رو روی نمادهای قبلی در سطح شهرها میچسبوندن.
این پروژه بهمرور جهانی شد. در سال ۲۰۱۴، شهر نیویورک استفاده از نسخه بازطراحیشده رو در برخی مناطق عمومی قانونی کرد. بعدتر دانشگاهها، استادیومها و حتی برندهایی مثل Whole Foods این نماد رو پذیرفتن.
صندلی آئران (Aeron Chair, Bill Stumpf & Don Chadwick, 1994)
یکی از بخشهای پُربازدید نمایشگاه Pirouette در موزه مدرن نیویورک، صندلیای رو به نمایش گذاشته که خیلیها فرم خم و طراحی نشیمنش رو از دفاتر کاری لوکس یا فیلمهای هالیوودی به یاد میارن.
روی برچسب کنار این اثر نوشتن:
Aeron Chair — Designed by Bill Stumpf & Don Chadwick, for Herman Miller, 1994
باور کردنش سخته، اما وقتی این صندلی برای اولینبار عرضه شد، هیچ شباهتی به استانداردهای زیباییشناسی زمان خودش نداشت و منتقدها کلی بهش تاختن. با این حال، همین صندلی به یکی از نمادهای طراحی دفتر کار مدرن تبدیل شد.
اواخر دهه ۸۰، بیل استامف و دان چادویک برای شرکت Herman Miller مشغول طراحی صندلیای بودن که نهتنها از نظر ظاهری منحصربهفرد باشه، بلکه از لحاظ ارگونومی و سلامت بدن هم یک قدم جلوتر از همیشه بره.
نتیجه، صندلی آئران بود.
تا اون زمان، صندلیهای اداری رو اکثرا با فوم و چرم میپوشوندن، صندلیها ظاهر رسمی داشتن و طراحیشون براساس فرم بدن نبود. بیشتر شبیه مبل بودن تا ابزار کار. ولی آئران نگاه کاملا متفاوتی رو ارائه کرد:
- استفاده از متریال تنفسی (Pellicle Mesh): نشیمن و تکیهگاه صندلی از توری ساختن که جریان هوا رو عبور میداد و بدن رو خشک و خنک نگه میداشت.
- تنظیمات چندگانه بر اساس آناتومی واقعی: ارتفاع، زاویه، عمق، پشتی و انحنای گودی کمر رو همه با توجه به طیفهای مختلف بدنی طراحی کردن.
- مدولار بودن طراحی: بهجای اینکه یه مدل برای همه کاربرها بسازن، این صندلی رو در سه سایز مختلف ساختن.
طراحان نمایشگاه تصویری از دفتر طراحی Herman Miller در دهه ۹۰ رو هم کنار صندلی قرار دادن. این تصاویر مراحل آزمایش فرمها، مدلسازی و نمونهسازی رو نشون میدن.
چند پوستر هم کنار این اثر هست که با تصویر و توضیح، اجزای قابل تنظیم صندلی رو معرفی میکنن.
این اولینبار بود که طراحی یک صندلی نه با سلیقه بازار، بلکه با تکیه بر تحقیق زیستی و انسانی انجام میشد.
در نهایت
ما در مدرسه اینورس طراحی رو «زیباسازی» نمیفهمیم. طراحی برای ما روشی برای تصمیمگیری درباره رفتار آدمها و مسیر سیستمهاست.
۱) مسئله رو بهجای «شرح»، با «تغییر مطلوب» تعریف کنید
بهجای اینکه بگید «میخوایم فرم رو بهبود بدیم»، بنویسید: «میخوایم زمان انجام کار X رو ۳۰٪ کم کنیم»، «میخوایم نرخ مشارکت گروه Y رو دو برابر کنیم»، «میخوایم خطای Z رو به کمتر از ۱٪ برسونیم». طراحی بدون خروجی رفتاری، همیشه در سطح باقی میمونه.
۲) کاربر واقعی رو جایگزین «پرسوناهای خیالی» کنید
سه مشاهده میدانی درست، از سی پرسونا ارزشمندتره. رفتار واقعی رو ببینید: چه چیزی شروعکردن رو سخت میکنه؟ کجا متوقف میشن؟ اولین حرکت دستشون چیه؟ اونچه که میبینید رو به طراحی ترجمه کنید، نه اونچه که حدس میزنید.
۳) پیشفرضها مهمتر از ویژگیها هستن
اونچه «دیفالت» یا پیشفرضه، ۹۰٪ رفتار رو شکل میده. اگر گزینهای اضافه میکنید، پیشفرضش رو آگاهانه انتخاب کنید و دلیلش رو بنویسید. طراحی خوب یعنی «انتخاب پیشفرض درست»، نه «افزایش گزینهها».
۴) سادگی رو با «کاهش بار شناختی» بسنجید، نه با مینیمالیسم بصری
سادهکردن، حذف رنگ و خط نیست، کمکردن تصمیمهای غیرضروریه. هرجا کاربر مجبور به فکرکردن درباره چیزی شد که سیستم میتونه بهجاش تصمیم بگیره، یعنی شما طراحی رو به کاربر واگذار کردید.
۵) زبان هویتبخشه، نامگذاری بخشی از طراحیه
اگر نتونید پدیدهای رو دقیق نامگذاری کنید، نمیتوانید اون را پایدار کنید. برای حالات، خطاها، گامها و نقشها اسم بذارید. نام روشن، رفتار رو تثبیت میکنه و آموزش و تکرار رو کوتاه!
۶) اندازهگیری رو از روز اول شروع کنید
دو شاخص اصلی برای اندازهگیری داشته باشید: «شاخص رفتار» (مثلا زمان، نرخ، فراوانی) و «شاخص تجربه» (رضایت، درکپذیری، اعتماد). بدون این دو، هر بحثی درباره کیفیت، سلیقهای میشه.
۷) بهجای نمونه، «استاندارد» بسازید
اگر طراحی شما نیاز به آموزشهای موردی داره، هنوز استاندارد نشده. استاندارد یعنی دیگران بدون شما هم بتونن همون کیفیت رو تکرار کنند. دستورالعمل، حداقلها، حاشیه امن، و نمونههای ضدالگو (anti-pattern) این کیفیت رو میسازن.
۸) فراگیری (دسترسپذیری) رو از ابتدا تعبیه کنید، نه بعدا!
اگر «همه» بتونن با دیزاین شما کار کنن، حتی «بیشترِ مردم» استفاده راحتتری با دیزاینتون خواهند داشت. تضاد کنتراست، اندازه هدفهای تعاملی، زبان بیتبعیض و مسیرهای جایگزین رو از مراحل پایه طراحیتون شناسایی و پیادهسازی کنید.
۹) طرح رو به روایت تبدیل کنید
از خودتون بپرسید: «کاربر پس از دیدن این تصویر یا طراحی چه تصمیم تازهای میگیره؟» اگر جوابی ندارید، بهنظر ما دیزاینتون هنوز جای فکر و بهبود بیشتری داره.
۱۰) زمان و بافت استفاده رو در هسته تصمیم بذارید
«چه کسی، کِی، کجا، با چه شرایطی» از طرح استفاده میکنه؟ طراحی خوب در شرایط بد هم جواب میده؛ با دست خسته، نور کم، اینترنت ناپایدار، یا حواس پرت. اگر طراحی شما فقط در شرایط ایدهآل خوب کار میکنه، هنوز کار تموم نشده.